Không biết vì lý do nào, câu hỏi trên đã đọng lại trong tâm trí mình kể từ khi mình đóng lại trang sách cuối cùng. Câu nói đó cũng khiến mình phải suy nghĩ: Khi nào một con người trở thành quái vật? Cơ mà, như thế nào là quái vật? Và…ai, những ai có khả năng sẽ trở thành quái vật?

Có vẻ là tác giả Donato Carrisi, sau tác phẩm “Kẻ nhắc tuồng” này, cũng đã đưa ra một gợi ý: Bất cứ ai cũng có thể là quái vật, cả mình, cả bạn. Nhân vật Goran, chuyên gia trong lĩnh vực tội phạm học, đã nói: “Bản năng sát thủ hiện diện trong mỗi chúng ta. Nhờ trời, tất cả mọi người đều có một chốt an toàn để kiểm soát và ức chế. Tuy nhiên, luôn tồn tại một điểm vỡ.”

Đôi khi, chúng ta vẫn cứ nghĩ bản thân là tốt lành vì không làm những điều ác. Nhưng có thật là như vậy không? Đọc xong tác phẩm này, tác giả sẽ khiến chúng ta một lần nữa phải tự vấn lại lương tâm của mình, để xem liệu mình hay hung thủ ác hơn?

“Khi nào con người ta trở thành một ‘con quái vật’?”

Tóm tắt nội dung

“Kẻ nhắc tuồng” khởi đầu bằng một vụ án mạng động trời. 5 bé gái, từ 7 đến 13 tuổi, lần lượt bị bắt cóc trong vòng chưa đầy một tuần, gây ra sự náo động và làn sóng hoang mang lan rộng trong lòng dân chúng. Vụ bắt cóc không để lại bất kỳ một dấu vết nào, như thể kẻ bắt cóc đã xuất quỷ nhập thần để thực hiện tội ác.

17 ngày sau vụ bắt cóc cuối cùng, một nghĩa địa cánh tay được phát hiện trong một khu rừng vắng. Chôn sâu dưới lòng đất là 5 cánh tay trái của 5 đứa trẻ bị bắt cóc, tạo nên một khung cảnh hết sức kinh dị và đáng sợ. Ngay lập tức, nhà tội phạm học – giáo sự Goran Gavila – đã được mời đến để hỗ trợ nhóm điều tra giải quyết vụ án nghiêm trọng này.

“Goran quay ra nhìn mấy người mặc đồ bảo hộ trắng đang lúi húi làm việc giữa cái nghĩa địa lộ thiên quái gở. Lòng đất chỉ cung cấp những mảnh thịt đã bị phân hủy, nhưng nguồn gốc của thứ tội ác ma quỷ này chắc hẳn phải xảy ra đâu đó trước thời điểm phi thực tế và lửng lơ này.”

Tuy nhiên, mọi chuyện chưa dừng tại đó, cánh tay trái thứ 6 được phát hiện, một lần nữa gây chấn động nhóm điều tra. 6 cánh tay nhưng chỉ 5 cái tên. Vậy, đứa trẻ còn lại là ai? Em đã bị bắt cóc từ khi nào? Em còn sống hay đã chết?

Hàng loạt bí ẩn liên tục được đặt ra, buộc nhóm điều tra phải mời một chuyên gia chuyên giải quyết các vụ mất tích – nữ cảnh sát Mila Vasquez – để hỗ trợ tìm kiếm đứa trẻ số 6 xấu số. Số phận của em sẽ ra sao khi toàn bộ hành trình phá án, tên hung thủ luôn tỏ ra khôn ngoan và luôn đi trước nhóm điều tra một bước?

Sân khấu đã dọn sẵn, kịch bản đã hoàn tất, diễn viên đã tụ họp đông đủ, giờ màn trình diễn chết chóc của “kẻ nhắc tuồng” xin chính thức được bắt đầu.

“Hàng ngàn con chim trong đêm tối, bị dụ cho hót lên chung quanh một nguồn sáng kỳ dị. Nhưng đó là sản phẩm của ảo giác. Hãy cảnh giác trước các ảo thuật gia: đôi khi, cái ác lừa mị chúng ta bằng hình thức đơn giản nhất.”

Thông điệp và cảm nhận

1. Bàn về cốt truyện trong “Kẻ nhắc tuồng”

Cốt truyện trinh thám trong tác phẩm “Kẻ nhắc tuồng” không quá xa lạ đối với những ai đam mê dòng sách trinh thám (giống mình).

Cuốn sách khởi đầu với một án nghiêm trọng và phức tạp. Sau đó, cảnh sát sẽ cho mời một chuyên gia hay một cảnh sát tài giỏi nào đó để hỗ trợ điều tra, phá án. Hung thủ sẽ lúc nào cũng ma mãnh và thông minh. Đương nhiên, không thể thiếu được sự kết hợp đặc biệt giữa một bộ đôi cảnh sát, tại đây là Mila và Goran, cũng như là mối quan hệ lãng mạn của họ.

Một cốt truyện tương tự mình từng đọc được nằm trong cuốn “Hội chứng E” của tác giả Frank Thilliez. Câu chuyện cũng bắt đầu bằng 5 cái xác chết bị cắt xẻo đến biến dạng cùng một thước phim kỳ lạ gây mù cho người xem. Hung thủ tỏ ra vô cùng khôn ngoan, biết xóa toàn bộ bằng chứng và gây nhiễu tiến trình điều tra liên tục. Sự kết hợp của bộ đôi cảnh sát Sharko và Lucie cũng rất ấn tượng với những màn suy luận đỉnh cao, và đương nhiên, tình cảm giữa họ nữa.

Thật ra, sự tương đồng này đối với mình không phải dở mà đúng hơn là ngược lại, bởi nó đã cuốn hút mình đến tận trang cuối cùng. Cả “Hội chứng E” và “Kẻ nhắc tuồng” đều thành công trong việc khiến mình phải nhập tâm vào vụ án, quyến rũ mình bằng vô số những bí ẩn giăng ra như mạng nhện, buộc mình nín thở trong từng chi tiết của cuộc điều tra để rồi thở hổn hển khi bí mật được vạch trần.

Tài dẫn truyện của tác giả trong “Kẻ nhắc tuồng” làm mình liên tưởng đế một bàn tiệc thịnh soạn, đầy đủ từ món khai vị, món chính, món tráng miệng cùng với những thứ nước thơm ngon. Cứ ăn xong một món thì tác giả lại mang ra thêm một món khác, và ông không quên để lại chút dư vị khiến mình cứ phải thèm thuồng, muốn tiếp, muốn thêm nữa.

Có vẻ mình đã mê mẩn tài dẫn dắt của tác giả Donato Carrisi trong cuốn này mất rồi!

2. Hành vi ác vì lẽ thiện

Nếu xem vụ bắt cóc những đứa trẻ là xương sống, thì các vụ án phụ kèm theo chính là những cái xương sườn tạo nên một bức tranh u ám về hiện thực xã hội. Theo chân đội điều tra, xác của những đứa trẻ sẽ lần lượt tìm thấy ở những địa điểm trông thật ngẫu nhiên. Nhưng khi đội điều tra bắt đầu tìm hiểu, họ mới hiểu không phải tự dưng cái xác được tìm thấy ở đây.

Ở mỗi địa điểm đều gắn với một sự thật đen tối và sâu hoắm như vực thẳm mà không vì những cái xác, chúng sẽ không bao giờ được vạch trần. Đó là một đường dây ấu dâm quốc tế, là sự bao che cho tội lỗi, là hố chôn tập thể, là vụ giam giữ, hành hung người vô tội, và tệ nhất, là sự chia rẽ trong lực lượng cảnh sát, được bao che bởi thời gian, quyền lực và tiền bạc.

Tại đây, tác giả đã đưa cho người đọc một thông điệp ngược đời: Hành vi ác vì lẽ thiện. Tên hung thủ, dù hành động của hắn thật ghê tởm, nhưng nhờ hắn, ta lại tố cáo được những cái ác khác và đem công lý cho nạn nhân.

Câu hỏi đặt ra, không chỉ cho nữ cảnh sát Mila mà cho cả chúng ta, tên hung thủ có ác không? Liệu hắn là ác quỷ, hay sự thờ ơ, thói ích kỷ và vô tâm của những người “bình thườn” mới là ác quỷ thực sự?

Nữ cảnh sát Mila đã nói một câu rất hay: “Đôi khi một con người khám phá ra bản chất ác độc của mình, hắn chỉ tìm được khoái lạc trong việc giết những người khác. Với hắn, ta gọi là kẻ sát nhân, hay tên giết người hàng loạt. Nhưng những người khác, những kẻ ở bên cạnh hắn mà lại không hề ngăn chặn tất cả chuyện này, thậm chí còn kiếm lợi từ nó, phải gọi bọn họ bằng cái tên nào đây?”

Qua về với câu hỏi mình nhắc tới ở đầu bài: “Khi nào con người ta trở thành một ‘con quái vật’?” Mình nghĩ, câu trả lời có thể là khi con người không còn biết đến yêu thương.

“Một lần nữa. Albert đã cho thấy thói đạo đức giả nơi nhóm người cảm thấy “bình thường” chỉ vì mình không giết và cắt tay của các bé gái vô tội. Chính sự vô tâm của họ cũng là một tội ác nghiêm trọng không kém.”

3. Thiện – ác và giao tiếp bằng tiềm thức

Điểm này, mình liên tưởng về một thông điệp trong cuốn “Hội chứng E”, đó là sự lan truyền bạo lực bằng tiềm thức. Nghĩa là, thông qua những hình ảnh, nội dung chứa tính chất bạo lực mà con người tiêu thụ cách thụ động, con người thể bị biến chất mà không hề hay biết. Bạo lực được truyền thẳng vào tiềm thức mà không vấp phải bất kỳ kháng cự nào từ ý thức.

Ở đây, tác giả cũng mượn một phần nào đó cái giao tiếp bằng tiềm thức này, để xây dựng nên kẻ nhắc tuồng – tên giết người bằng tiềm thức. Tác giả đã ghi rằng:

“Trong trường hợp của những kẻ nhắc tuồng, sự việc không đơn giản chỉ là ra lệnh và tuân lệnh. Những tên tội phạm này sử dụng phương thức giao tiếp bằng tiềm thức, và không “nhồi” ý đồ phạm tội trong đầu thủ phạm, mà “khơi dậy” mặt tối vốn dĩ tồn tại trong mỗi chúng ta. Chính điều này dẫn thủ phạm đến việc gây ra một hay nhiều tội ác.”

Bên trong chúng ta luôn chứa 2 mặt thiện – ác, tựa ánh sáng và bóng tối song song. Qua môi trường, văn hóa, giáo dục, chúng ta được dạy rất nhiều về cái thiện như “ở hiền gặp lành”, “lá lành đùm lá rách”, “giấy rách phải giữ lấy lề”,… để nhắc ta sống phải có lương tâm, không chỉ cho mình, và còn cho người.

Nếu ta không cố gắng vì phần thiện trong mình mà sống buông thả, để mặc cho bản thân tiếp xúc đến điều xấu, sớm muộn gì cái thứ giúp kiềm chế cái ác cũng sẽ bong ra, như một cái phanh bị đứt. Lúc ấy, cái ác ùa ra như một cơn lũ đầy chất độc và con người sẽ trở nên điên loạn và mất kiểm soát, sinh ra vô số tội ác như giết người, mại dâm, gian dối,…

Ông bà ta dạy “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” không chỉ để vui. Bất cứ ai, kể cả bạn, kể cả mình, đều có thể trở thành một tên sát nhân hàng loạt. Chỉ vì ta không làm bây giờ, không có nghĩa trong tương lai sẽ không.

Do đó, ta phải chiến đấu mỗi ngày để chống lại cái ác. Bằng không, ta sẽ bị biến chất và trượt dốc đến mức không thể quay đầu lại được. Như vậy sẽ khủng khiếp lắm!

4. Góc nhìn khác về tâm lý tội phạm

Một điểm mình rất thích nữa trong cuốn này là những góc nhìn mới mẻ về tâm lý tội phạm.

Chúng ta sẽ thường nhìn nhận những tên giết người bằng những danh từ tồi tệ như tên quái vật, đồ biến thái, thứ điên loạn,… Đó là một cách suy nghĩ thông thường. Nhưng tại đây, tác giả lại đưa ra cho chúng ta một góc nhìn khác:

“Chúng ta gọi chúng là quái vật, vì chúng ta cảm thấy chúng quá xa lạ với mình, nên chúng ta muốn chúng khác biệt. Ngược lại, bọn chúng hoàn toàn không khác gì chúng ta. Nhưng ta cứ thích chối bỏ suy nghĩ rằng một kẻ đồng loại với mình lại có thể tàn bạo đến thế. Tựa như một sự miễn tội cho bản chất của con người chúng ta. Những nhà nhân loại học gọi đó là ‘sự giải thể nhân cách của tội phạm’, và đó thường là trở ngại chính trong việc nhận dạng một tên giết người hàng loạt. Một con người thì luôn có các điểm yếu và có thể bị bắt. Còn một con quỷ thì không.”

Khi đọc thông tin này, mình thật sự rất bất ngờ vì nó đi ngược với những gì mình từng nghĩ. Mình từng nhăn mặt khi xem tin tức về những kẻ bạo lực hay giết người trên truyền thông. Nhưng giờ, mình chợt nhận ra họ là những người bình thường, cũng có tuổi thơ, có gia đình, có công ăn việc làm,… như bao người khác, như mình.

Đôi khi, chúng ta bị quyến rũ bởi những bộ óc thiên tài của những tên hung thủ điên loạn. Nó tạo cho ta cảm giác những kẻ đó ở nơi nào đó xa xôi, chẳng liên quan đến mình. Nhưng thật ra, nó lại ở gần hơn mình tưởng. Hoặc tệ hơn, có khi nó chính là mình.

Một lần nữa, tác giả lại nhắc nhớ chúng ta về bản chất tăm tối của chính mình. Đừng chủ quan! Khi cái thiện im lặng, tội ác sẽ lên tiếng. Khi mình không sống cùng cái thiện, cái ác sẽ rình mò dưới chân mình.

Bên cạnh góc nhìn trên, tác giả còn cho chúng ta biết thêm các thông tin như có bao nhiêu loại sát nhân hàng loạt, từng bước diễn biến trong con người chúng như thế nào. Dù là tiểu thuyết trinh thám, mình vẫn học hỏi thêm nhiều thông tin bổ ích.

Kết luận

Nói chung, “Kẻ nhắc tuồng” là một tác phẩm trinh thám xuất xắc trong lòng mình, bất chấp một vài sạn hơi kỳ như sự ngây thơ của nữ cảnh sát Mila (dù được giới thiệu là thông minh), hoặc sự xuất quỷ nhập thần hơi quá của hung thủ. Mình đọc cũng thấy khó tin, làm sao một người có thể giấu dấu vết sinh học tài tình đến thế, và làm sao hắn có thể biết trước mọi thứ như một nhà tiên tri như vậy chứ?

Bên cạnh đó, cách viết của tác giả rất dễ đọc và cuốn hút, cùng thủ pháp miêu tả gợi hình, gợi cảm khiến những khung cảnh ghê rợn của xác chết, hiện trường đẫm máu được truyền tải chân thật đến lạnh sống lưng.

Để kết thúc, mình xin trích lại lời nhận xét từ tờ The Guardian của Anh: “Đố các bạn đoán trước được đoạn kết.” Chúc các bạn có hành trình thú vị trong tác phẩm này.

Núi.