Khi vừa hoàn thành cuốn “Giun đất mù giữa mê cung”, tâm trí mình bỗng lân la nhớ đến cuốn “Đêm trắng” của tác giả Fyodor Dostoyevsky. Thật lạ là giữa 2 cuốn tiểu thuyết trông chẳng liên quan đến nhau, một là văn học Thái Lan, một là văn học Nga, nhưng đều cố gắng truyền tải một thứ: Nỗi cô đơn đến hiu quạnh của những con người đang lạc lối trong những giấc mộng, khao khát một tình yêu đẹp nhưng nhận lại một kết cục đau lòng.

Tóm tắt nội dung

“Đêm trắng” là câu chuyện kể về một chàng trai – nhân vật “tôi” – cô đơn giữa khắp phố phường của thành phố Peterpurg bên bờ biển Baltic suốt 8 năm trời. Anh sống một cuộc đời thầm lặng, một công việc nhàm chán và không có ai bên anh để bầu bạn. Anh thường xuyên dành nhiều thời gian để lang thang trên các góc phố, vừa đi vừa hát, ngắm nhìn người này người kia, hoặc được thì gật đầu chào một lão vô gia cư, rồi trò chuyện và thì thầm với những ngôi nhà và những cánh cửa sổ.

Trái ngược với cuộc đời thực tế xám xịt của mình, thế giới tưởng tượng của anh lại trù phù và màu mỡ. Những gì nhàm chán, anh biến tấu để nó trở nên vui nhộn. Những gì vô tri vô giác, anh cảm tưởng như nó sống động và nhún nhảy cùng anh. Cứ thế, anh để nữ thần tưởng tượng của mình dắt đi, không quan tâm gặp ai, đi đâu hay làm gì.

Người ta vô tình bắt gặp anh, họ sẽ cười vì anh cứ như nằm mơ giữa ban ngày. Nhưng anh nào có quan tâm. Anh đang sống trong thế giới mộng mơ rực rỡ, thứ dành riêng cho anh mà thôi. Đúng vậy, chàng trai của chúng ta mộng mơ đến thế đấy!

“Tôi là một kẻ mơ mộng; tôi ít có đời sống thực đến nỗi những phút giây như thế này tôi coi là rất hiếm nên tôi không thể không lặp lại những giây phút ấy trong mơ tưởng.”

Đêm trắng là đêm mà mặt trời lặn rất muộn và ẩn mình dưới đường chân trời khiến bầu trời dù đã đêm nhưng vẫn tỏa ánh sáng mờ ảo, như thể nó đột nhiên trở nên ích kỷ, chỉ muốn giữ bầu trời cho riêng mình. Đêm trắng không làm con người mệt mỏi, không làm con người say ngủ. Mà ngược lại, trong chính màn đêm lung linh như tranh bích họa ấy, mọi thứ trở nên mơ ảo hơn, lãng mạn hơn và si tình hơn.

Trong khung cảnh sinh tình đó, chàng trai cô đơn của chúng ta đã gặp gỡ người phụ nữ khiến anh phải “khựng lại như trời trồng”, khiến “trái tim tôi thắt lại”, “trái tim tôi run rẩy như chim mắc bẫy”. Nàng là Naxtenca, là nữ thần bước ra từ những giấc mộng anh hằng mơ, là người anh hằng khao khát, là mối tình anh mải mong chờ.

Nhưng tiếc thay, nàng đã thuộc về người đàn ông khác. Giờ đây, nàng đang chờ anh ta đến để đón nàng về làm vợ. Dù thế, anh vẫn đến, trò chuyện, lắng nghe câu chuyện của nàng, chia sẻ nỗi cô đơn với nàng, làm bờ vai để nàng tựa lên khóc khi nàng thấy thất vọng.

Chỉ trong vài đêm trắng ngắn ngủi, anh đã yêu thật lòng, cũng đã khóc thật lòng vì một người con gái. Nàng đưa anh lên chuyến tàu mang tên tình yêu với mỗi đêm là một trạm dừng chân, còn bến cuối là một buổi sáng trời mưa tồi tệ khi nàng bỏ anh để ngả vào lòng của một người đàn ông khác, người mà nàng yêu. Ôi, giá mà người đó chính là anh!

Một câu chuyện lãng mạn nhưng buồn đến nao lòng của một chàng trai, vì quá cô đơn, quá mộng mơ, đã va phải một mối tình đơn phương chớp nhoáng không tương lai. Nhưng thay vì phẫn nộ, anh vẫn yêu và cứ yêu, gửi lời nguyện cầu đến cho cô gái ấy và chúc nàng sẽ sống một đời hạnh phúc.

“Anh cầu mong cho bầu trời của em mãi mãi sáng trong, nụ cười hiền dịu của em mãi mãi ngời rạng, vô tư, cầu Chúa ban phước lành cho em vì một phút hoan lạc và hạnh phúc em đã trao cho một trái tim khác, một trái tim cô đơn và mãi mãi biết ơn. Lạy Chúa tôi! Cả một phút hoan lạc! Chẳng lẽ từng ấy còn là ít dù cho suốt một đời người?”

Thông điệp và cảm nhận

Khi mình hoàn thành cuốn sách này, mình có cảm giác nó chóng qua hệt như một cơn gió thoảng vậy. 30 phút trước, mình cầm sách lên và bước vào câu chuyện. 30 phút sau, mọi chuyện đã kết thúc làm mình chưng hửng mà tự hỏi “Vậy là xong rồi sao?”

Phải thú nhận là khi đó mình thấy khá thất vọng về cuốn này bởi sự cụt lủn và trải nghiệm đọc không trọn vẹn mà nó mang lại. Mình đã suýt nữa chấm cuốn này 2 sao – mức điểm thấp nhất trong thang điểm của mình.

Tuy nhiên, khi dành thời gian để ngẫm nghĩ sâu hơn, mình chợt nhận ra cái sự chóng vánh này thật ra là có dụng ý. Vì anh chàng “tôi” chỉ gặp gỡ Naxtenca vỏn vẹn trong 4 đêm trắng, cùng lắm anh được ở cạnh nàng vài tiếng mỗi đêm thì đó vẫn là một khoảng thời gian quá ngắn. Vì vậy, tác giả phải để mọi thứ diễn ra thật nhanh, thật chóng, để truyền tải cho chúng ta cảm giác của chàng trai – gặp, yêu rồi tan – cũng nhanh, cũng chóng hệt như thế.

Tình yêu trong sáng, vô vị lợi của chàng “tôi”

Ôi, 4 đêm trắng, đẹp nhưng thật chóng, hệt như một giấc mộng. Và mộng nào mà chẳng đến lúc phải tan. Vì thế, khi tác giả kết thúc tác phẩm bằng một buổi sáng, mình thấy rất hay. Bởi nó khiến mình cảm tưởng anh chàng ấy vừa tỉnh giấc khỏi một giấc mộng dài, và mối tình với nàng Naxtenca kia cũng chỉ là một ảo ảnh không hơn không kém.

Ôi, giá như nó chỉ là một giấc mơ thì chàng ta chẳng phải đau khổ đến thế! Khi anh đọc bức thư do nàng gửi, nó như một chiếc đinh đóng thẳng vào trái tim anh, để anh biết mọi thứ không phải là mơ. Nàng Naxtenca là thật, tình yêu anh dành cho nàng là thật, và cách anh tan vỡ vì nàng cũng là thật.

Mình rất bất ngờ trước cách phản ứng của anh trước tin tức về nàng Naxtenca, rằng giờ đây nàng đã vui vẻ bên cạnh người đàn ông khác, không phải giận dữ, không phải nguyền rủa, mà là một sự chấp nhận. Có lẽ anh cũng hiểu từ đầu nàng chưa bao giờ thuộc về anh. Tuy thế, anh vẫn nguyện chọn yêu nàng.

Anh trao cho nàng trái tim của anh, của một kẻ cô đơn, một kẻ mộng mơ vô tình gặp gỡ được nữ thần trong mơ của đời mình. Cách anh yêu nàng thật trong sáng, vô vị lợi, hết sức và hết mình. Vì không muốn nàng buồn, anh giúp nàng gửi thư cho người đàn ông kia, chứng kiến nàng hy vọng rồi vụn vỡ khi không được hồi âm. Anh tiếp tục ở đó, an ủi nàng, nâng đỡ nàng khi tuyệt vọng, và sẵn sàng làm bờ vàng để nàng tựa vào khóc.

Anh dốc cạn tâm can mình chỉ để nhận lại một thứ duy nhất: Nàng trở về với người đàn ông kia, còn anh sẽ sống tiếp với một trái tim vụn vỡ. Anh chọn lùi lại để cho nàng hạnh phúc, và chỉ cần nàng thấy hạnh phúc, với anh vậy là đủ.

“Anh đâu có mang lòng oán hận Naxtenca ơi! Anh chẳng bao giờ xua mây đen làm vẩn đục hạnh phúc trong sáng êm đềm của em, anh chẳng bao giờ trách móc cay đắng để gieo nỗi buồn vào trái tim em, làm nó đau bằng nỗi day dứt giấu kín và bắt nó đập buồn bã trong những giây phút hoan lạc, anh chẳng bao giờ làm nát dù chỉ là một trong số những bông hoa dịu dàng mà em cài lên mái tóc đen khi em cùng với anh ta đi đến trước bàn thờ…”

Về phần mình, mình thấy anh ngốc, quá ngốc, ngốc đến nỗi không có một lời nào để diễn tả được cái sự ngốc nghếch mà anh chàng này đã làm. Nhưng cũng thật khó trách chàng ta, vì khi yêu, ta đâu kiểm soát được trái tim mình. Trên đời này, gặp được người mình yêu đã là một may mắn quá lớn, anh chẳng còn muốn đòi hỏi gì hơn nữa.

Khi viết đến dòng này, mình bỗng nhớ về một lần kia mình cũng đem lòng yêu đơn phương một người suốt nhiều năm trời. Chỉ cần có sự hiện diện của người đó là trái tim đã đập rộn lên như trẩy hội. Thế nhưng, đó là một tình cảm không có tương lai, mình biết thế. Vì vậy, mình chọn chôn cảm xúc vào lòng, lặng lẽ ngắm nhìn người đó sống đời hạnh phúc với một người hợp với họ hơn. Có lẽ, khi đó, mình cũng đã ngu ngốc như anh chàng này vậy.

Liệu còn không tình yêu hết mình thời nay?

Khi nhìn vào tình yêu của chàng “tôi” dành cho Naxtenca, mình tự hỏi liệu trong thời đại ngày nay, liệu còn mấy ai dám yêu hết mình đến như thế.

Mình thấy người ta hay đặt trước tình yêu vô số thứ vật chất, tiền tài, của cải, rồi mới đến tình yêu. Họ thách đố nhau bằng thứ hạng, bằng danh vọng, “trừ khi anh đạt được điều này, điều kia, tôi mới bằng lòng yêu anh”.

Tình yêu giờ đây bị xem như một món đồ để đổi chát lấy sự thoải mái, lấy sự ổn định mà quên mất ý nghĩa đích thực của tình yêu: Là anh yêu em như em yêu anh, vì thế chúng ta yêu thương, chăm sóc cho nhau. Của cải vật chất, thật ra, cũng chỉ là phương tiện để cả hai có thể biến điều đó thành sự thực. Mỗi người phải sống đức hy sinh cho nhau, chứ không phải đòi hỏi vật chất từ nhau. Có thế, hoa trái tình yêu mới được nở cách trọn vẹn.

Nói qua thì cũng phải nói lại, tình yêu ngày nay bị vật chất hóa cũng có cái lý của nó. Đầu tiên, đâu ai muốn yêu một người vô dụng, biếng nhác và không có chí cầu tiến đâu. Thứ hai, sự gian dối tràn lan như đại dịch khiến không ai dám dốc cạn trái tim mình cho người khác nữa. Họ sợ trái tim mình sẽ bị đùa giỡn, bị lừa dối, hoặc bị vứt bỏ như món đồ hết hạn.

Vì thế, hàng rào vật chất được đặt ra giống như một phép thử, một bài kiểm tra. Nếu họ thực sự thật lòng, họ sẽ cố gắng vượt qua. Còn không, mối quan hệ này đến đây chấm dứt.

Thật ra, mình cảm thấy tiếc. Tiếc vì giờ đây con người thật khó để yêu hết mình bởi nó bị chi phối bởi quá nhiều thứ, từ nỗi sợ bị lừa dối, cho đến gánh nặng sinh nhai. Họ cũng muốn yêu đấy, nhưng họ phải lo đủ chuyện trên đời, để rồi kiệt sức.

Mình đọc được một câu thế này: “Chẳng có gì trọn vẹn hơn khi bạn gom hết dũng cảm để trao đi trái tim của mình, vừa hay, người ấy cũng mang tất cả chân thành để đáp lại.” Ước chi, mỗi người đều sẽ tìm được “người ấy” như thế, để chúng ta có một người bạn đời cùng nhau san sẻ gánh nặng, và, tất nhiên, yêu nhau thật lòng.

Gặp nhau để giải thoát cho nhau

Với mình, mình cảm thấy cuộc gặp gỡ giữa “tôi” và Naxtenca chính là một cuộc giải thoát. Nếu anh không gặp gỡ được Naxtenca, anh đã chẳng thể hiểu được như thế nào là hạnh phúc, như thế nào là yêu một người. Nếu Naxtenca không gặp gỡ được anh, trái tim nàng đã bị rơi vào dòng sông của đau đớn và tuyệt vọng.

Vì thế, ở đoạn cuối, anh đã biết ơn với cô “vì một phút hoan lạc và hạnh phúc em đã trao cho trái tim khác, một trái tim cô đơn và mãi mãi biết ơn”, còn cô cũng biết ơn anh, “vì rằng trong ký ức của em nó in đậm như một giấc mơ ngọt ngào mà ta sẽ nhớ rất lâu sau khi tỉnh dậy, vì rằng em sẽ mãi mãi hi nhớ cái khoảnh khắc khi anh cởi mở trái tim mình với em chân tình đến vậy và đón nhận trái tim em, trái tim đã bị tử thương một cách hào hiệp đến vậy, để gìn giữ, nâng niu, chữa lành cho nó…”

Kết luận

Nói chung, dù viết nhiều cho tác phẩm này đến thế, mình vẫn cho em nó 4 sao, bởi cách viết của tác giả thực sự không dành cho mình. Dù ngắn nhưng mình vẫn phải đọc nhiều lần mới hiểu được tác giả đang muốn diễn tả điều gì. Điều này phần nào tác động xấu đến trải nghiệm đọc của mình.

Tuy thế, một vài bạn vẫn thấy tác phẩm này rất hay nên mình nghĩ biết đâu khi bạn đọc em nó, bạn lại say mê một câu chuyện tình đẹp nhưng buồn đến thế này.

Núi.