“Và như vậy, con én đặt cạnh xác chết là cách hắn ký vào tội ác của mình.”

“Sát thủ chim én” là một tác phẩm trinh thám lấy bối cảnh dựa trên 2 sự kiện có thật: đầu tiên là vụ nổ lò phản ứng hạt nhân Chernobyl vào năm 1986, thứ hai là cuộc xung đột vũ trang và căng thẳng chính trị giữa Nga và Ukraine vào năm 2016, tức 30 năm sau – thứ vẫn còn đang tiếp diễn vào thời điểm hiện tại.

Ngay giữa khung cảnh hỗn loạn và bất ổn về mặt đời sống, kinh tế và xã hội, có 2 vụ án mạng đẫm máu đã diễn ra, 1 là vào 30 năm trước, ngay trước thời điểm lò phản ứng nổ tung, 1 là vào 30 năm sau, ngay trong giai đoạn căng thẳng vũ trang leo thang.

Cả 2 vụ án, trông có vẻ chẳng dính dáng gì đến nhau vì khoảng cách thời gian quá xa, nhưng mối liên hệ giữa chúng đã phơi bày một bộ mặt nhớp nháp của thời đại, đồng thời phản ánh bản tính xấu xa, ích kỷ trong bản tính con người.

Tóm tắt nội dung

“Sát thủ chim én” khởi đầu bằng một vụ án mạng đẫm máu. Một chàng thanh niên bị giết chết, rạch bụng, khâu cả mắt lẫn miệng, lột trần rồi bị treo leo bên ngoài một tòa nhà cao tầng ở Pripyat – một thành phố giờ trở nên hoang tàn do ảnh hưởng của phóng xạ từ vụ nổ lò phản ứng hạt nhân Chernobyl. Ngay tại hiện trường vụ án, người ta phát hiện một con chim én bằng rơm.

30 năm về trước, cũng tại Chenorbyl, có 2 người phụ nữ bị giết chết dã man. Một người bị đâm hàng chục nhát dao khiến toàn bộ hiện trường nhuộm một màu đỏ thẫm của máu. Người còn lại thì bị cắt cổ, sau đó bị móc mắt. Điều thú vị là ở đó vẫn xuất hiện một con chim én bằng rơm, như một chữ ký chết chóc từ thần chết.

Hai thảm án diễn ra ngay tại trung tâm của một thảm kịch. Một sự trùng hợp ma quỷ mà không một ai muốn liên tưởng đến. Nhưng tên hung thủ đã cố tình lựa chọn như thế, mục đích của hắn là gì? Mà trước hết, liệu tên hung thủ đó, có chăng là cùng một người?

Sự bí ẩn và mức độ nghiêm trọng của vụ án đã buộc 2 viên cảnh sát, Melnyk và Rybalko, tham gia điều tra. Tuy cả hai không quen biết đến nhau, động cơ thực hiện cũng khác nhau, nhưng đều đối diện với một tên sát nhân bệnh hoạn, giữa đất nước Ukraine đang điêu đứng vì xung đột vũ trang, suy thoái kinh tế và ô nhiễm phóng xạ.

“Có những ngày Melnyk không rõ liệu Ukraine có thực sự được sinh ra để sống bình thường hay không. Các cuộc cách mạng đầu thế kỷ XX, nạn đói thời Stalin, các vụ thảm sát của Đức quốc xã, vụ nổ ở Chernobyl, cuộc nội chiến tại Donbass, khủng hoảng kinh tế, thất nghiệp,… Cuộc sống bình thường, đối với một người Ukraine, là gì?”

Thông điệp và cảm nhận

Một điểm mình rất thích ở cuốn sách này chính là được đặt chân trong một bối cảnh mới. Mình từng đọc rất nhiều tác phẩm trinh thám nhưng đa phần nó đều được diễn ra ở Mỹ, Nhật, Hàn, Trung Quốc,… và chưa bao giờ có cơ hội tiếp cận đến Ukraine.

Việc đọc tác phẩm này đối với mình giống như đang đi du lịch sang Ukraine, tận mắt chứng kiến thành phố đổ nát Pripyat, nhà máy hạt nhân Chernobyl,… cũng như biết thêm về tình hình xã hội của Ukraine lúc bấy giờ.

1. Về vụ nổ nhà máy hạt nhân Chernobyl

Đầu tiên, đáng kể đến đó là vụ nổ lò phản ứng số 4 của nhà máy hạt nhân Chernobyl, diễn ra vào ngày 26/4/1986. Nhờ tác phẩm, mình cũng có tìm hiểu thêm về thảm kịch này. Vụ nổ chỉ diễn ra trong vòng khoảng thời gian ngắn, nhưng nhiêu đó là đã đủ để thần chết từ địa ngục vươn bàn tay ma quỷ lên mặt đất. Đây được xem là thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất trong lịch sử.

Từ vụ nổ, một lượng khổng lồ các đồng vị phóng xạ, khí hiếm, kim loại nặng – được gọi là đám mây bụi phóng xạ – được phóng thẳng vào môi trường xung quanh. Đám mây bụi phóng xạ này lan rộng ra rất nhiều các quốc gia lân cận, gây ảnh hưởng đến hàng triệu người, tổn hại đến môi trường sống, đất đai, nguồn nước và các loài sinh vật.

Chính phủ đã yêu cầu xây dựng nhanh chóng một “quan tài bê tông” để đóng kín lò phản ứng số 4 với hy vọng ngăn chặn tác hại của vụ nổ. Thế nhưng, công trình đó đang ngày một xuống cấp vì sự gấp rút trong khâu xây dựng, cũng như không được tu sửa thường xuyên. Nếu “quan tài bê tông” đổ sập xuống, một lượng lớn mây phóng xạ sẽ bay vào không khí, tiếp tục gây hại đời sống con người trong hàng thế kỷ kế tiếp. Vì thế, Chernobyl đến nay vẫn là nỗi khiếp sợ đối với những ai đang sống xung quanh nó.

Về bản chất, vụ nổ là một sự kiện rất phức tạp, mình xin phép không đi sâu về nguyên nhân. Nhưng điều mình muốn nói ở đây, chính là tác động của nó đến với con người.

Đầu tiên là về sức khỏe thể chất. Khi vụ nổ xảy ra, rất nhiều lính cứu hỏa, nhân viên nhà máy đã hy sinh bản thân để dập tắt đám cháy, dừng hoạt động lò phản ứng, giúp mọi thứ không trở nên tồi tệ hơn. Những người này sau đó gần như chết ngay lập tức vì bị ngộ độc phóng xạ. Họ đã trở thành những anh hùng thầm lặng, cứu nguy cho đời.

Tác hại phóng xạ vẫn tiếp diễn xa hơn thế. Hàng triệu người dân xung quanh, dù được di cư đến nơi an toàn, rồi cũng sẽ chết vì một loại ung thư nào đó. Con cái sinh ra sẽ trở nên dị dạng, sống cuộc đời đầy rẫy nỗi khổ đau. Người ta thường kháo nhau về những loài sinh vật đột biến, nhưng thực tế chẳng có gì ngoài người chết và trẻ em mắc bệnh nan y.

“Hãy nhìn Oleg, với đôi chân sần sùi giống như hai cái gốc cây. Cậu bé hầu như không có hệ bạch huyết, điều đó có nghĩa là những độc tố mà cơ thể nó sản sinh không thể được đào thải. Hãy nhìn Viktor, đứa trẻ không có tay. Sau thảm họa Chernobyl, số lượng dị tật ở trẻ em bùng nổ. Ung thư và bệnh bạch cầu cũng vậy. Chúng tôi có cả những em bé sơ sinh mắc bệnh đái tháo đường. Những đứa trẻ phải cắt cụt chân tay. Anh thấy không? Chernobyl đấy. Di sản của điện hạt nhân đấy. Không có quái vật đột biến hay động vật phát quang. Chỉ có những con thú và con người mắc bệnh.”

Ảnh hưởng thứ hai chính là tác động về tinh thần. Trước vụ nổ, Chernobyl là một thành phố thịnh vượng, nơi mọi người sinh sống, làm việc và phát triển thuận lợi. Từ khi vụ nổ xảy ra, Chernobyl trở thành cơn ác mộng.

Làn sóng di cư, cảnh nghèo đói, khủng hoảng kinh tế, tệ nạn xã hội, gia đình tan vỡ,… là những hệ lụy kéo theo. Những người chết vì phóng xạ, ra đi trong đau đớn. Những người còn sống sót mãi mãi mang một vết thương sâu hoắm trong tim, và một bản án treo “ung thư” lơ lửng trong khoảng 10 hay 20 năm kế tiếp.

Chernobyl đã hủy hoại mọi thứ, từ cuộc sống, nhà cửa, cho đến những người thân yêu. Nó cướp mất khỏi họ 2 chữ “bình thường”. Sau Chernobyl, không cái gì là bình thường nữa.

Rybalko là người từng trải qua cuộc khủng hoảng Chernobyl năm đó. Cha anh là lính cứu hỏa, chết ngay lập tức trong vụ nổ. Mẹ anh thì bị bệnh máu trắng cướp mất. Anh, sau vài chục năm, cũng bị bệnh u não và tuổi thọ giờ chỉ còn tính bằng tháng. Nỗi đau mất mát của anh thật khó mà đong đếm được. Và đó cũng là nỗi đau của hàng triệu người khác.

“Con rồng Chernobyl rốt cuộc cũng bắt được anh, thứ quái vật đã hủy hoại tuổi thơ của anh và giết chết tất cả những người anh yêu thương. Cha anh, chết cháy trong một ngọn lửa vô hình. Mẹ anh, bị căn bệnh máu trắng đem đi mất. […] Anh còn nhớ cái đầu trọc lốc đáng thương sau các đợt trị liệu của mẹ. Anh nhớ những lọn tóc vàng của mẹ rơi rụng như thế nào. Mẹ từng có mái tóc rất đẹp. Bà rất hãnh diện vì nó.”

Điều làm mình bức xúc nhất chính là: Chính phủ đã che mắt dân chúng khỏi những hiểm họa của điện hạt nhân, mị hoặc họ bằng những tương lai tươi sáng. Rồi khi sự việc xảy ra, ai là người chịu ảnh hưởng nhiều nhất? Đâu phải những kẻ giàu có, quyền lực kia, mà chính là dân chúng vô tội, vừa đau khổ thể xác, vừa thấy thất vọng vì bị quốc gia mình lừa phỉnh. Thật đau xót làm sao!

2. Về vụ xung đột chính trị giữa Nga và Ukraine

Tương tự, mình sẽ không bàn về nguyên nhân và vấn đề chính trị. Điều mình thấy, qua tác phẩm này, là một thế hệ đổ nát bởi những cuộc nội chiến và sự bất ổn xã hội do nó gây ra. 

Người ta hay nói, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine như cuộc chiến giữa anh chị em trong nhà. Mới hôm qua, chúng ta còn chung một gia đình mang tên Liên Xô, mà sang hôm nay, ta lại là những người xa lạ từ 2 quốc gia khác nhau, đứng 2 chiến tuyến khác nhau để nổ súng vào nhau. Đó chính là nỗi thất vọng, nỗi sỉ nhục to lớn đối với người dân 2 bên.

Xuyên suốt các trang sách, ta sẽ thấy rất nhiều hình ảnh của những người sống vất vưởng, không có mục đích, bệ rạc vì rượu bia và hút chích. Những đứa trẻ sớm quan sát bạo lực và bom đạn, để rồi chúng rơi vào tệ nạn, vào ma túy, tham gia các đường dây buôn lậu và làm những chuyện phi pháp. Đó là hậu quả của thời đại, của cuộc chiến vô nghĩa đã khiến cho một thế hệ phải chật vật để lớn lên.

“Anh biết việc thuộc về một thế hệ bị hy sinh là như thế nào. Anh 20 tuổi vào những năm 1990, khi Liên Xô sụp đổ. Một trận đại hồng thủy mà chỉ những người đã trải qua nó từ bên trong mới có thể hiểu được. Ảo tưởng tan vỡ, thất nghiệp tràn lan, đất nước bị hạ cấp từ siêu cường thế giới xuống nhóm phụ thuộc, các đô thị bị xâm chiếm bởi bọn kẻ cướp và đám tư sản, xả súng hằng ngày, lạm phát bốn con số, mất phương hướng, ma túy,… Trưởng thành sau những ngày sụp đổ của thế hệ cũ là một chuỗi dài những nhục nhã và vong thân.”

Và khi nhìn về cuộc chiến này, thật dễ để chúng ta phán xét người này đúng, người kia sai nhưng tác giả đã bước ra khỏi cái xu hướng chung đó. Ông không ngầm phê phán bất cứ bên nào, Nga hay Ukraine, mà ông phê phán bản chất của cuộc chiến: Sự vô nghĩa và ảnh hưởng của nó đến với con người.

Điều này yêu cầu 2 bên quốc gia đứng ra giải quyết vì lợi ích của người dân, của những đứa trẻ, chứ không phải là một sàn đấu phô diễn sức mạnh quân sự. Qua đó, tác giả gửi gắm niềm hy vọng về nền hòa bình bền vững cho cả 2 quốc gia, để con người được lớn lên và phát triển trong hạnh phúc và bình yên.

3. Hơn cả một tác phẩm trinh thám…

…đây là một lời ca ngợi về tình cảm gia đình, nơi con người có thể hy sinh tất cả mọi thứ vì người mà họ yêu thương. Trong quá trình tìm hiểu, mình biết được tiêu đề gốc (được dịch sát nghĩa tiếng Anh) của cuốn sách này đó là “A good reason to die”, và vừa hay, tiêu đề đại diện cho mục đích của cả Melnyk và Rybalko.

Một vụ án man rợ, một tên sát nhân hàng loạt bệnh hoạn, một khu vực nhiễm phóng xạ nặng Chernobyl có thể bất cứ ai cũng phải chần chừ. Nhưng với Melnyk và Rybalko thì khác, họ có lý do để bước vào trong đó.

Về phần Melnyk, một vị thanh tra lớn tuổi bị điều đến Chernobyl làm nhiệm vụ, nơi không một cảnh sát nào muốn làm việc hằng ngày. Ấy vậy mà ông vẫn phải đi. Ông cần phải kiếm tiền, vì gia đình ông chẳng giàu sang, và vì con trai ông ở ngoài mặt trận nhưng chẳng mua nổi một chiếc áo chống đạn. Thương vợ, thương con, vì thế, ông dốc hết sức phá vụ án này, thậm chí có hy sinh tính mạng.

Còn về Rybalko, anh có một người con gái bị tật ở tai bẩm sinh. Thế nhưng, anh lại không có đủ tiền để cho con gái làm phẫu thuật. Hôn nhân của anh thì đổ vỡ, còn anh thì chỉ vài tháng để sống nữa mà thôi. Nhận được một yêu cầu từ một chính trị gia giàu có, anh tham gia điều tra vụ án mạng ở Chernobyl với mục tiêu duy nhất: Kiếm đủ tiền để cứu lấy con gái.

Cả hai, dù bắt đầu từ 2 hướng khác nhau, nhưng đều có cùng mục đích: Hy sinh mọi thứ vì người mình yêu thương. Chà, có lẽ đó đúng thật là một lý do tốt nhỉ. Chính điều này khiến tác phẩm trở nên nhiều cảm xúc và nhân văn hơn, không chỉ dừng lại ở một vụ án mạng hàng loạt thường thấy.

Kết luận

Đối với mình, đây là một cuốn sách hay. 537 trang, mình hoàn thành trong vỏn vẹn 4 ngày. Điều đó đã chứng tỏ cách dẫn dắt của tác giả rất cuốn hút và hấp dẫn, biết cách để lại những bí ẩn nhỏ nhỏ, khiến mình cứ phải tiếp tục đọc cho hết.

Tác phẩm hội tụ đủ những yếu tố của một tác phẩm trinh thám tuyệt vời (trong lòng mình): vụ án mạng kinh dị, tên sát nhân khôn ngoan, biểu tượng “chim én bằng rơm” bí ẩn, suy luận logic, màn rượt đuổi ly kỳ và kịch tính, thông điệp nhân văn và có chiều sâu.

Tuy nhiên, một điều khiến sách bị mất điểm là bởi đoạn kết được giải quyết chưa ấn tượng lắm. Nó kiểu dễ đoán và khiến mình bị cút hứng. Hơi tiếc chút!

Nói chung, “Sát thủ chim én” là một tác phẩm trinh thám hay và đáng đọc. Tác phẩm đã rất nổi tiếng vào thời điểm được ra mắt và quả thật, không phải tự dưng sách được chú ý nhiều đến vậy. Rất khuyến nghị các bạn ghé đọc nhé!

Núi.

Nuireading2k là một trang blog dành riêng cho sở thích đọc sách và viết lách của mình. Đây là nơi mình viết review chia sẻ cảm nhận về những cuốn sách mình đã đọc, từ tác phẩm nổi tiếng cho đến những cuốn ít người biết đến hơn. Nếu bạn muốn đọc thêm các bài review khác, mời bạn tìm hiểu thêm trong website của mình nhé! Và nếu bạn yêu thích, đừng ngần ngại cho mình một nút share. Cảm ơn bạn rất nhiều!